به نام خالق هستی ، پروردگار دانا وتوانا
قرص هاي روانگردان
پژوهشهاي تازه، نشان داده است که داروي نشاط آور اکستاسي (ecstasy) خطر بروز حمله قلبي را افزايش ميدهد.اکستاسي نوعي داروي مخدر است که مصرف آن موجب بروز احساس شادي (يا اندوه) بسيار زياد در مصرف کننده مي شود و به رغم آسيب هاي جدي که اين ماده مخدر بر مغز و سلامت انسان وارد مي کند، در بين مصرف کنندگان اين باور غلط وجود دارد که ماده اي بي خطر است.
اکستاسي که مصرف آن در بين جوانان افزايش يافته، به جز برخي از کشورها در ساير کشورها در رديف داروهاي غيرقانوني است ولي از آنجا که از فرمول ساده يي براي توليد برخوردار است، در تمامي کشورها و از جمله ايران توليد مي شود.
آخرين پژوهشها به وضوح نشان مي دهد که مصرف اکستاسي همانند مصرف آمفتامين موجب بروز حمله قلبي خواهد شد. تحقيقات انجام مويد آن است که آمفتامين و کوکائين انعقاد خون را تشديد کرده و در نتيجه با مسدود کردن عروق خوني موجب بروز حمله قلبي مي شوند.
به پزشکان و بخش هاي اورژانس بيمارستان ها توصيه شده که در موقع درمان بيماران رابطه حمله قلبي و مصرف اکستاسي را مدنظر داشته باشند و اين مورد را بررسي کنند.
يکي از رايج ترين عوارض مصرف اکستاسي که اکثر مواقع منجر به مرگ مي شود افزايش شديد دماي بدن يا هيپرترمي است که منجر به از کار افتادن ماهيچه ها، کليه ها و ديگر اعضاي بدن مي شود.
اين ماده در در آلمان به عنوان کم کننده اشتها مورد استفاده قرار گرفت که به علت اثرات آن از رده مصرف خارج شد. در دهه ميلادي اين دارو کاربرد مجدد يافت و در روان درماني براي کمک به بيان احساسات بيماران استفاده شد که در با اثبات اثرات آن روي مغز حيوانات آزمايشگاهي، از رده خارج شد. در در آمريکا، مصرف آن ممنوع اعلام شد.
در سال هاي اخير مصرف آن در آمريکا، به شدت افزايش يافته که باعث نگراني دولت شده است. در دوره زماني خاصي در اروپا، مصرف اين مواد انرژي زا و شادي بخش براي کاهش مصرف ساير مواد مخدر مثل هروئين تشويق شد به طوري که مصرف آن در اروپا در از هزار قرص در سال به ميليون قرص در دو سال بعد رسيد.
درصد مردم امريکا حداقل يک بار اين ترکيب را مصرف کرده اند. حداقل يازده و هفت دهم درصد دانش آموزان سال آخر دبيرستان در امريکا يک بار “اکس” مصرف کرده اند. مصرف اين قرص ها در ايران به خصوص در يک سال اخير به شدت افزايش يافته است. جوانان تحصيل کرده و مرفه، مصرف کنندگان اصلي اين داروها هستند بنابراين لازم است عموم مردم و پزشکان با اثرات سوء مصرف اين دارو آشنا شوند.
آمين هاي مغز به ويژه نوراپي نفرين و سرتونين وروترانسيمترهاي مسيرهايي هستند که کارشان بروز خلق است. با توجه به فرضيه آميني، کاهش عملکرد اين آمين ها باعث افسردگي خواهد شد و افزايش فعاليت آنها باعث بالا رفتن خلق مي شود.
MDMA از طرقي که ذکر خواهد شد باعث افزايش خلق و احساس نشاط مي شود.
در مورد توليد اين قرصها در تيراژ وسيع، نظريه هاي متفاوتي وجود دارد و همينطور فرضيه ي تاثير مواد موجود در اين قرصها، در بين پزشکان به اين صورت مطرح مي گردد.
- افزايش آزادسازي سروتونين در سيناپس هاي مغزي
- بلوک باز جذب سروتونين
- افت ميزان سروتونين مغز
- اثرات غيرمستقيم بر ميزان دوپامين مغز
البته در کشور ما اقدامات مختلفي براي آشنا کردن جوانان نسبت به عوارض استفاده از قرصهاي روانگردان انجام مي شود اما متاسفانه ما گاهي اوقات از سر خيرخواهي و ناخواسته، دست به آموزشهايي مي زنيم که اصلا نمي تواند براي سلامت جامعه مفيد باشد. براي مثال وقتي براي کلمهي “اکستاسي” روي اينترنت جستجو مي کردم، در سايت اينترنتي رسمي نيروي انتظامي و يا سازمان امور زندانهاي کشور وابسته به قوه ي قضاييه، ترکيبات محلول در اين قرص و نحوه ي ساخت آن نيز آموزش داده شده بود! هرچند هدف اين کار، در نظر يک هدف خير مي آيد اما اينکه ما از چه کارشناساني و با چه پيش زمينه ي ذهني براي مبارزه با اينگونه آفات اجتماعي بهره مي جوييم و چگونه اين معضل را مهندسي اجتماعي مي کنيم و به تبليغات رسانه يي در مورد آن مي پردازيم، بسيار مهمتر از نفس عمل مبارزه به نظر مي رسد.
اما تکيه بر يافته هاي علمي پژوهشگران و دانشمندان که بدون موضع گيري سياسي و ديني راجع به اينگونه قضايا به دست مي آيد، مي تواند بسيار راهگشاتر باشد.
بر اساس نتايج آخرين تحقيقات در مورد اکستاسي، MDMA يا دي اکسي مت آمفتامين که ماده ي سازنده ي اصلي اکستاسي محسوب مي شود، با تأثير بر نرونهاي حاوي سروتونين و آکسونها باعث اختلال در حواس شده و آثاري چون تغيير در ادراک زماني، تغيير در ادراک بينايي، تغييرات گفتاري، کاهش دفاعي بدن و ... را 2 تا 4 دقيقه پس از مصرف ايجاد ميکند و در ادامه باعث کاهش خواب، کاهش توان و تمايل به انجام کارهاي فکري و بدني، خستگي و ... ميشود.
در دهه 1950 نظاميان آمريکا آن را به صورت دارويي مرکب مورد آزمايش قرار دادند و در دهه 1960 مصرف وسيع آن توسط انسانها آغاز گرديد و تا سال 1985 به دليل توانايي MDMA در ايجاد روابط گرم و صميمي و باز پزشکان و متخصصان آن را به عنوان درمان کننده بيماران رواني مورد استفاده قرار ميدادند.
قرصها در بازار ايران
در حال حاضر، اين قرصها در شکلهاي مختلف!! و با اسامي مختلف از جمله نام کمپانيهاي ماشين سازي، اديان آسماني و نمادهاي گروههاي موسيقي مختلف در داخل کشور توزيع مي گردد و نوع جديد آن نيز در حال توليد و عرضه به بازار است که مصرف آن معادل خوردن چندين قرص خواب آور در يک لحظه است و فرد را گاهي تا مرز يک هفته نيز به خواب فرو مي برد.
از انقباض رگهاي ماهيچه يي، کاهش قدرت دفاعي بدن و کاهش بينايي چشم و حتي کوري گرفته تا مرگ، مسموميت و اختلال حواس همگي از آثار سو استفاده از اين قرصها هستند و همينطور فک جنباني چندين ساعته که شخص را وادار به استفاده از چندين آدامس يکجا مي کند همگي تاثيرات منفي قرصهاي روانگردان اکستاسي هستند و جالب اينکه در ميان تمام تاثيرات اين قرصها بر سيتمهاي گوارشي يا دفاعي و گردش خون بدن، هيچ تاثير مثبتي ديده نميشود و جالبتر اينکه با وجود تمام اين مشکلات که در درازمدت، فرد را دچار احساس پوچي و تباهي مي کند و در اکثر موارد، باعث خودکشي يا خودسوزي (اين قرصها معمولا حس سرما را به افراد القا مي کنند و به همين دليل شخص براي گرم کردن خود، به دليل نداشتن تصور درست از اطراف، با آتش خود را مي سوزاند!!) نيز مي شود، هنوز جواناني هستند که به اين توليد ضدفرهنگي و ضدانساني نازيستهاي فالانژ آلماني پاسخ مثبت مي دهند و براي هميشه به تباهي خود منجر مي شوند.
گفته مي شود تمايل فرد به شنيدن آهنگهاي عجيب و با صداهاي گوشخراش و انجام حرکات دايم سر و گردن به صورت سريع و تند، شايد از اثرات موضعي استفاده از قرصهاي روانگران باشد، اما معمولا همين مساله در ادامه به سردردهاي عصبي و ميگرنهاي کشنده براي افراد منجر مي شوند.
اما داستان به همينجا ختم نميشود. امروز، غير از اکستازيهاي تقريباً قديمي و از مد افتاده، انواع تقريباً کمياب اما مخربتري مانند کرک، لنگر، سانشاين، هوندا و نو را نيز ميتوان در بازار ايران يافت. دکتر رضا خضرلو، روانپزشک و جامعهشناس در اين رابطه به اعتماد گفت: در سالهاي 1877 و قبل از آن، دستهيي از داروها که به شبه آمفتامينها معروف بودند، براي درمان بيمارهاي نورولوژيک مانند پارکينسون و همچنين براي اشتهازايي استفاده ميشدند.
از آمفتامينها که نوعي هيدروکربن هستند، قرصهاي روانگرداني مانند اکستازي نيست به دست ميآيد که در لغت نيز به معناي خلسه، شادي مفرط يا آرامش است.
وي افزود: اين نوع از مواد که به متيل دي اکسيد آمفتامين نيز معروف هستند، در شکلهاي مختلفي يافت ميشوند که الگوي مصرف مواد مخدر در نقاط مختلف دنيا را شکل ميدهد براي مثال اروپاييها از يک نوع قديمي آن يعني حشيش و اهالي آمريکاي جنوبي از کوکائين و کرک که ديگر مشتقات آمفتامينها هستند مصرف ميکنند. الگوي عمدهي مصرف در کشور ما نيز به مواد افيوني مانند ترياک و اخيراً شبه اکستازيهاي محدود ميشود.
دکتر خضرلو در گفتوگو با اعتماد افزود: وقتي کسي آمفتامين مصرف ميکند، حالت شادي موقتي در او به وجود ميآيد. هرچند که هنوز مشخص نيست اين نوع مواد در کدام قسمت مغز اثر ميگذارند. اما نتايج تاثيرات آن، احساس راحتي و آرامش در کوتاه مدت و زير سوال رفتن ارزشها، هنجارها و وجدان اخلاقي فرد است.
وي خاطرنشان کرد: با مصرف آمفتامينها به ويژه انواع اکستازي که با نامهاي مختلفي مانند نام شرکتهاي ماشينسازي عرضه ميشوند، دماي بدن بالا ميرود و علت اصلي مرگ در مصرف کنندگان نيز رسيدن دماي بدن به بالاي 42 درجه است. هرچند لزوماً با هر بار مصرف نميتوان امکان مرگ را پيش بيني کرد اما ايجاد تغييرات در ريتم فعاليت قلب نيز مشهود است.
در فاز توهم زايي پس از مصرف قرص، فرد معمولاً احساس تشنگي شديد ميکند، درک خود از واقعيت را از دست ميدهد و دادههايي که به مغز او ميرسند را درست تحليل نميکند در نتيجه ممکن است يک ارتفاع پنجاه متري را مانند دو پلهي يک متري ببيند، بپرد و جانش را از دست بدهد.
دکتر رضا خضرلو ضمن اشاره به عوارض سايکوتيک استفاده از مواد روانگردان که عوارضي شبيه به اسکيزوفرني يا سوءظن حاد را ايجاد ميکند، خاطرنشان کرد: متاسفانه بنا به گزارش سازمان ملل، اکستازي قرصي است که به راحتي در خانهها و منازل نيز ساخته ميشود و از همين رو ردگيري و خنثي سازي فعاليت باندهاي توزيع و قاچاق اين نوع مواد نيز امکانپذير نيست.
دکتر خضرلو ضمن اشاره به ايجاد افسردگي و بيماريهاي خلقي، اختلالات خواب، اختلال در تغذيه، اختلالات جنسي و روانپريشي، در مورد تاثيرات فراماکوکينتيک اين نوع مواد بر روي بدن نيز تاکيد کرد و گفت: بسته به شرايط جسمي، فيزيکي و وضعيت معدهي مصرف کننده و همينطور نوع هضم دارو، زمان اثرگذاري دارو ممکن از نيم ساعت به بالا متغير باشد.
اين جامعهشناس و روانپزشک همچنين خاطرنشان ساخت: نوع ديگري از داروهاي روانگردان رايج در کشورمان نيز کراک يا هروئين تغليظ شده و متبلور در قالب بلور و کريستال و قرص است که در آمريکاي جنوبي نوعي کشيدني و دماغي از کوکايين محسوب ميشود. خطر اين دارو نسبت به اکستازي در افزايش ميزان مرفينش به دليل تبلور ناتاريم کلريد است که خطرهاي بيشتري را متوجه مصرف کننده ميسازد. ضمن اينکه علاوه بر عوارض اکستازي مانند ايجاد خلسه، شادي موقت، از بين بردن هوشياري و ادراک کوتاه مدت، عوارض مواد افيوني مثل ترياک را نيز با خود همراه ميآورد.
دکتر خضرلو در پايان ضمن اشاره به اثرات تلقيني مصرف داروهاي روانگردان، گفت: حتي زماني که قرص ويتامين A را به شخصي تجويز ميکنيم، اين پيش زمينهي ذهني را در او ايجاد مينماييم که باعث ايجاد انرژي و سلامتي در او خواهد شد. با توجه به اين تاثيرات وابسته به عوامل روحي و دروني و همينطور فضاسازي پيشنهاددهندگان و ساير مصرف کنندگان است که تاثيرات قرصهايي مانند کراک و اکستازي نيز چند برابر ميشود.
پايه شيميايي اکستازي شبيه مسکالين و speed است. به اعتقاد بسياري از متخصصان اکستازي مانند LSD جزو اصلي گروه مواد مخدر توهم زا و سرخوشي آور به شمار مي رود. در ساخت اکستازي موادي همچون استون، نيترواتان، کلورفورم و يا حتي فورماميد به عنوان مواد پايه به کار مي روند. موادي که همگي در صنعت شيميايي و دارو سازي کاربرد داشته و مي توان به طور کاملا قانوني آن ها را تهيه و بعضي از اين مواد را بدون هيچ منعي استفاده کرد. عموما ساخت اين مواد در آزمايشگاه هاي زيرزميني صورت مي گيرد. اما در مورد اکستازي قضيه فرق مي کند. اين ماده نه تنها در لابراتوارهاي کوچک زيرزميني توليد مي شود، بلکه در کارخانجات بزرگ هم هست. در سال 1989 فقط در مرز آلمان و هلند 3/1 ميليون عدد قرص اکستازي مصرف شده است. اکستازي از طريق دهان و به صورت قرص همراه با آب مصرف مي شود. در سطح خارجي اين قرص ها اغلب اشکال و حروفي دارند که به همراه رنگ و ترکيبات رنگي ، شدت و مدت زمان تاثير و نوع ماده موثر آن را براي مصرف کننده مشخص مي کند هر چند درستي اين کدها قابل اطمينان نيست.
درباره عوارض سوء مصرف اکستازي هنوز اطلاعات قابل اطميناني به دست نيامده و به دليل اختلاف نظرهاي فراواني که در مورد عوارض منفي مصرف اکستازي بر سلامت انسان وجود دارد ،دستيابي به اطلاعات جامع علمي و آزمايشگاهي درباره عوارض و آسيب هاي ناشي از مصرف اين مواد مشکل شده است. به اين علت عوارض ناشي از سوء مصرف تنها بر پايه تجربه هاي مصرف کنندگان و گزارش هاي مددکاراني که به طور دايم با اين افراد سر و کار دارند ارزيابي مي شوند.
علايم مصرف اکستازي
البته علايم آني مصرف اکستازي با فاکتورهاي مختلفي مانند ميزان دفعات مصرف ، ميزان خلوص ماده موثر، وضعيت روحي و جسماني، انگيزه و موقعيت مکاني مصرف کننده ارتباط متستقيم دارد.
در واقع اکستازي همانند بسياري از مواد مخدر ديگر فقط احساس اوليه مصرف کننده را تشديد مي کند. اين مواد تغيير ايجاد نمي کنند، مثلا احساس سرخوردگي، اندوه، تبديل به شادي و سرخوشي نمي شود. شايد به همين دليل اطلاق مواد روان گردان به انواع محصولات اکستازي چندان درست به نظر نيايد.
همچنين براي بسياري از افراد اکستازي محرک هيجان آور و در عين حال آرامش بخش است و علاوه بر آن تاثيرات توهمي ، تحريک فانتزي را نيز به دنبال دارد. اما مصرف کنندگان پيش از آن که عوارض رواني مواد را احساس کنند ابتدا عوارض جسماني مصرف مواد را تجربه مي کنند.
در افرادي که براي اولين بار اکستازي مصرف مي کنند، حدود 30 دقيقه پس از مصرف معمولا افزايش ضربان قلب ، تعريق شديد، انقباض عضلاني ، عدم احساس درد بروز مي کند. اما افرادي که به دفعات اين مواد را مصرف مي کنند احساس سوزن سوزن شدن بدن ، بي قراري ، نا آرامي و اضطراب را توصيف مي کنند.
براي تشخيص عوارض ناشي از مصرف انواع مختلف مواد، همواره بايد علامت ها و عوارض مصرف با مشاهدات به دست آمده آزمايشگاه هاي دارو سازي و آزمايش هاي کلينيکي و نتايج بررسي و آزمايش قرص ها مقايسه شوند، تا در حد ممکن بتوان دريافت چه ماده موثري مصرف شده است.
افزايش دماي بدن ، فشار خون و همچنين افزايش فزاينده توان بدني از آثار آني جسماني مصرف مواد هستند. از عوارض ناخواسته اي که نيز ممکن است بروز کند مي توان به تهوع، خشکي دهان ، انقباض عضلات فک و همچنين عدم تعادل اشاره کرد. علاوه بر اين مصرف اکستازي همراه با فعاليت شديد بدني ممکن است عوارض جسماني - رواني مانند کم آبي شديد، استفراغ ، ترس و واهمه شديد را در پي داشته باشد. اين عوارض معمولا پس از حرکت هاي شديد و طولاني در محل گرم و پر جمعيت به ويژه محفل هاي شبانه و پارتي ها بروز مي کند که در موارد نادر منجر به سکته قلبي و يا مغزي نيز شده است. مصرف کنندگان گاه تا حد مرگ مي رقصند تا جاي که آب بدنشان به شدت کاهش يافته و به دليل مصرف مواد، سيستم گيرنده هاي درد در بدنشان مختل شده و شخص مشکلات ناشي از کم آبي شديد را احساس نمي کند.
تاثيرات رواني
از نظر رواني مصرف اکستازي در بسياري از افراد اعتماد به نفس را افزايش داده و شخص راحت تر با ديگران ارتباط برقرار مي کند، به طوريکه معاشرتي شدن، بي پروايي در رفتار و گفتار، احساس محبوب بودن و مورد توجه قرار گرفتن، احساس قدرت و نيروي فوق العاده داشتن ، بروز رفتارهاي هيجاني و تشديد اميال جنسي از آثار مصرف اکستازي گزارش شده است.
بزرگترين مشکل مصرف کنندگان اکستازي پايان سرخوشي اوليه است. زيرا با از بين رفتن تاثير دارو و نشئگي حاصل از سوء مصرف يا به اصطلاح "اکستازي فيلم"، افسردگي شديد و عميق بروز مي کند. افسردگي همراه با عوارض ديگر مانند بي قراري، اضطراب، خستگي و کوفتگي عضلات، همچنين بي انگيزگي و بي تفاوتي شديد در زندگي روز مره فرد را تحت تاثير قرار مي دهد. در کنار اين موارد ميل مفرط و شديد به مصرف مجدد مواد نيز در فرد به وجود مي آيد که مي تواند اولين قدم و همچنين قدم تعيين کننده در راه وابستگي رواني به مواد مخدر باشد.
عوارض دراز مدت
هنوز در مورد عوارض دراز مدت سوء مصرف اکستازي اطلاع دقيقي در دست نيست . اما در اين نکته که سوء مصرف اکستازي با خلوص بالا و به دفعات، کارايي و عملکرد سيستم عصبي مغز را به شدت دچار آسيب مي کند شکي وجود ندارد. بيش از همه حافظه کوتاه مدت مغز دچار اختلال مي شود. بعضي مصرف کنندگان مي گويند که در حالت نشئگي حافظه کوتاه مدتشان را به کلي از دست داده اند اما در بعضي موارد حافظه دراز مدتشان فعال شده است. اکستازي مانند ديگر مواد مخدر سيستم ايمني بدن را به شدت تضعيف مي کند و آسيب پذيري بدن را در برابر بيماري هاي عفوني و ويروسي به شدت افزاش مي دهد. علاوه بر آن ارگان هايي که کار دفع مواد سمي زايد بدن مثل کليه و کبد را بر عهده دارند دچار صدمات جبران ناپذير مي شوند.
افرادي که مصرف را تازه شروع کرده اند زندگي روز مره شان هنوز تحت تاثير مصرف قرار ندارد، اما پس ازحدود شش ماه مصرف مداوم، اشتياق مفرط و غير قابل کنترل به مصرف دايمي در آنها به وجود مي آيد. ضمن اين که اشتياق به مصرف اين مواد فرد را به سمت استعمال و مصرف مواد مخدر ديگر مانند حشيش، کوکايين و حتي بعضي داروهاي پزشکي روان گردان سوق مي دهد.
